Πάνος Βαλαβάνης: «Με το παραμύθι και το συναίσθημα πρέπει να προσεγγίζεται αρχικά η Ιστορία»

Εμπνέεται από τη Μαρία Μοντεσσόρι και ονειρεύεται να αποκαλυφθεί ο τάφος του Περικλή. Αξίζει να γνωρίσετε τον καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας και συγγραφέα του επιτυχημένου παιδικού βιβλίου «Ο λόφος με τα κρυμμένα μυστικά», μέσα από τη συνέντευξη που έδωσε στο Childit.gr

Μια φορά κι έναν καιρό, οι άνθρωποι άρχιζαν να χτίζουν τα σπίτια και τους ναούς τους πάνω σε ένα λόφο – μπορείτε να τον φανταστείτε οπουδήποτε στην Ελλάδα. Ζούσαν, πέθαιναν και, σε πείσμα των εχθρών, των σεισμών και των άλλων καταστροφών, φυσικών και μη, ξαναέχτιζαν νέες πόλεις και χωριά πάνω στον ίδιο λόφο, θάβοντας κάθε φορά από κάτω τα παλιά ερείπια.

Κάπως έτσι εκτυλίσσεται η αφήγηση του «Λόφου με τα κρυμμένα μυστικά», ενός παιδικού βιβλίου που μέσα από μια εύληπτη και ευρηματική αλληγορία –παρουσιάζει τις ιστορικές περιόδους σαν στρώματα ευρημάτων, θαμμένων διαδοχικά στον ίδιο λόφο– φέρνει σε επαφή τους μικρούς αναγνώστες με τις γνώσεις και, κυρίως, με την ομορφιά οκτώ χιλιάδων χρόνων ελληνικής ιστορίας.

Οι ασκήσεις, τα παιχνίδια και οι κατασκευές που συνοδεύουν τα κείμενα και τις εικόνες παρακινούν τα παιδιά να εμπλακούν πιο συνειδητά και πιο δημιουργικά στη διαδικασία της ανάγνωσής του.

Μάλλον όχι τυχαία λοιπόν ο «Λόφος με τα κρυμμένα μυστικά», που κυκλοφορεί μεταφρασμένος και στα αγγλικά, έφτασε στη δέκατη έκδοσή του. Και σίγουρα όχι τυχαία έχει την υπογραφή ενός ανθρώπου με αυθεντική αγάπη για την επιστήμη του, του καθηγητή Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Πάνου Βαλαβάνη. Του ζητήσαμε να μας μιλήσει για το βιβλίο του, αλλά και να μοιραστεί μαζί μας μυστικά διδασκαλίας της Ιστορίας που μπορούν να φανούν χρήσιμα σε γονείς και εκπαιδευτικούς.

Τι σας ώθησε να γράψετε ένα βιβλίο Ιστορίας-Αρχαιολογίας για παιδιά, συγκεκριμένα;

«Η ιστορία ξεκινάει από παλιά, από τα νεανικά μου χρόνια τη δεκαετία του 1980, όταν είχα τη δυνατότητα να εργάζομαι για πολλές ημέρες και ώρες στα μουσεία του τόπου μας. Έβλεπα λοιπόν, λίγους είναι η αλήθεια τότε, μαθητές να έρχονται και να περιδιαβαίνουν βιαστικά και σχεδόν υποχρεωτικά τις αίθουσες, σε απόλυτη ησυχία που είχε επιβληθεί από τους δασκάλους για να μην ενοχλούν τους τουρίστες.

»Κανείς δεν έλεγε τίποτε, δεν εξηγούσε τίποτε, δεν αναφερόταν σε τίποτε. Η εκδήλωση έμοιαζε σαν μια υποχρέωση που έπρεπε να υλοποιηθεί από κάποιο άνωθεν επιβεβλημένο καθήκον. Αυτά ήταν αρκετά για να ξεκινήσει μια μεγάλη προσπάθεια, που οδήγησε, μεταξύ άλλων, και στη δημιουργία του βιβλίου. Φυσικά, βασική ιδεολογική αφετηρία μου για όλες τις δραστηριότητες που απευθύνονται σε παιδιά υπήρξε πάντοτε η ρήση της Μ. Μοντεσόρι: “Αν θέλεις να φτιάξεις τον καινούργιο άνθρωπο, θα πρέπει πρώτα να φτιάξεις το καινούργιο παιδί”».

Το εξώφυλλο του βιβλίου.

Στο μυαλό σας υπήρχε κάποια υπαρκτή τοποθεσία όταν αρχίσατε να γράφετε το «Λόφο με τα κρυμμένα μυστικά»; Ή αυτός ο λόφος είναι εξ ολοκλήρου γέννημα της φαντασίας σας;

«Ο συγκεκριμένος λόφος είναι μια νοητική κατασκευή, στην οποία συμπυκνώνονται ιστορίες, αρχαιολογικά ευρήματα, ανθρώπινες δραστηριότητες, μια διαδοχή δημιουργίας και καταστροφής, που μπορεί να βρει κανείς μεμονωμένα ή σε ποικίλες μορφές και συνθέσεις σε πάρα πολλές περιοχές της Ελλάδας. Ο τόπος μας είναι από τους λίγους στον κόσμο όπου υπάρχει αδιάκοπη ιστορική συνέχεια από τη Νεολιθική περίοδο μέχρι σήμερα και αυτή τη συνέχεια, σε συμβατικά απλοποιημένη μορφή αλλά με ακριβή ιστορική διαδοχή, προσπάθησα να δώσω».

Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται ο «Λόφος με τα κρυμμένα μυστικά» και ποια αφηγηματικά μέσα χρησιμοποιήσατε για να προσεγγίσετε τους μικρούς αναγνώστες;

«Το βιβλίο απευθύνεται στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού και στους μαθητές Γυμνασίου. Όμως μπορεί να διαβαστεί παρέα με τους γονείς και από μικρότερα παιδιά και να αποτελέσει μια ωραία γενική εισαγωγή σε όλη την ελληνική ιστορία. Πάντως και οι ίδιοι οι γονείς μού έχουν εκμυστηρευθεί ότι το διάβασαν κι εκείνοι ανεξαρτήτως από τα παιδιά τους.

»Το βασικότερο αφηγηματικό μέσο που χρησιμοποίησα είναι μικρές καθημερινές ιστορίες, όπως θα τις έβλεπαν τα μάτια ενός παιδιού, σε συνδυασμό με παράλληλη, πλούσια εικονογράφηση. Το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί αμφίδρομα και από το κείμενο προς τις εικόνες και από τις εικόνες προς το κείμενο».

Όταν ήσασταν εσείς παιδί, ποια ιστορική περίοδος σας γοήτευε περισσότερο; Εξακολουθείτε να έχετε αδυναμία στην ίδια περίοδο μέχρι σήμερα;

«Με γοήτευε η κλασική περίοδος, γι’ αυτό ίσως και να έγινα κλασικός αρχαιολόγος. Σήμερα όμως, όσο κι αν φαίνεται περίεργο για έναν ιστορικό, πιο πολύ με γοητεύει η σύγχρονη περίοδος με τα καταπληκτικά επιτεύγματα της επιστήμης και η παρακολούθηση της ζωντανής ιστορίας που διαδραματίζεται μπροστά μας».

Ποιες συμβουλές θα δίνατε στους γονείς και τους δασκάλους που προσπαθούν να μεταδώσουν στα παιδιά τους ιστορικές γνώσεις αλλά κυρίως τη μαγεία της Ιστορίας;

«Όπως είπατε, η Ιστορία είναι μαγεία. Γι αυτό και η προσέγγισή της θα πρέπει αρχικά να γίνεται με το παραμύθι και το συναίσθημα. Από την προσχολική ηλικία, με τη γοητεία της ελληνικής μυθολογίας και τα κατορθώματα των ηρώων. Κατόπιν, στο σχολείο, με τη διδασκαλία όχι των πάντων αλλά σταθμών της Ιστορίας που αναδεικνύουν τις μεγάλες στιγμές αλλά και τα τεράστια λάθη των προγόνων μας σε όλες τις εποχές και πάντοτε μέσα στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο.

»Στόχος θα πρέπει να είναι όχι μόνον η δημιουργία εθνικής υπερηφάνειας αλλά και η κατανόηση των αδυναμιών μας, έτσι ώστε να γίνουμε συνειδητοί πολίτες της σημερινής Ελλάδας αλλά και πολίτες του κόσμου».

Μια από τις εικόνες του βιβλίου.

Αν θα έπρεπε να ξεχωρίσετε ένα μυστήριο της Ιστορίας-Αρχαιολογίας που θα θέλατε να αποκαλυφθεί σε τωρινές ή μελλοντικές ανασκαφές και έρευνες, ποιο θα ήταν αυτό;

«Πιο πολύ από την αποκάλυψη ενός μυστηρίου θα επιθυμούσα να αποκαλυφθούν οι τάφοι των μεγάλων ανδρών της αρχαίας ιστορίας, όπως του Περικλή στην Αθήνα ή του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Αλεξάνδρεια. Παρόλο που το πιθανότερο είναι να βρεθούν συλημένοι, νομίζω πως θα μας δώσουν αυτή τη συγκλονιστική εμπειρία που προκαλεί πάντοτε η άμεση επαφή με μεγάλες ιστορικές προσωπικότητες».

Το βιβλίο «Ο λόφος με τα κρυμμένα μυστικά. Το χρονικό μιας φανταστικής ανασκαφής» του Πάνου Βαλαβάνη, σε εικονογράφηση της Άντας Γανώση, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πορφύρα.

Share

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Είστε έτοιμοι για ένα οικογενειακό «Ταξίδι» με προορισμό τη φαντασία;
Είστε έτοιμοι για ένα οικογενειακό «Ταξίδι» με προορισμό τη φαντασία;

Στη νέα τριλογία παιδικών βιβλίων του Aaron Becker δεν υπάρχουν κείμενα αλλά εικόνες που αξίζουν όσο χιλιάδες λέξεις η καθεμία και που αφηγούνται μια περιπέτεια δίχως τέλος. Που μας προσκαλούν σε μια καινούρια εμπειρία ανάγνωσης.

ΕΜΕΙΣ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *